Εισαγωγή: Πίσω από την πόρτα της Παιδιατρικής Εργοθεραπείας

Της Αθηνάς Κυργιαφίνη

Η επαφή μου με τον κόσμο της Παιδιατρικής Εργοθεραπείας ξεκίνησε όταν το ανιψάκι μου άρχισε συνεδρίες σε ηλικία μόλις 2,5 ετών. Ως θεία, θυμάμαι να περιμένω απέξω και να αναρωτιέμαι συνεχώς: «Τι ακριβώς γίνεται πίσω από αυτή την κλειστή πόρτα; Κάνουν κάποιο είδος μαθήματος ή απλώς παίζουν;».

Αυτή η απορία, που ξέρω καλά πως μοιράζονται αμέτρητοι γονείς, στάθηκε η αφορμή για τη σημερινή μας συνέντευξη. Καλεσμένη μας στο dailymed.gr είναι η Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια Ραφαηλία Πατερίτσα.

Με αφετηρία το γεγονός ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό, η Ραφαηλία μάς εξηγεί με τα πιο απλά λόγια ποια είναι τα καθημερινά “καμπανάκια”, πώς ξεχωρίζουμε το πείσμα από την αισθητηριακή δυσκολία, και μας αποδεικνύει γιατί η φράση «εμείς απλώς παίζουμε» κρύβει τελικά τη μεγαλύτερη θεραπευτική δύναμη!

Ας δούμε τι μας είπε.

1. Η έννοια της Εργοθεραπείας με απλά λόγια

Ερώτηση: Πολλοί γονείς ακούνε τη λέξη «Εργοθεραπεία» αλλά δεν ξέρουν τι ακριβώς είναι. Πώς θα εξηγούσατε με πολύ απλά λόγια σε έναν γονιό τι είναι η Παιδιατρική Εργοθεραπεία και πώς βοηθάει το παιδί στην καθημερινότητά του;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Με πολύ απλά λόγια, η Παιδιατρική Εργοθεραπεία είναι η επιστήμη που βοηθάει τα παιδιά να καταφέρουν να κάνουν αυτά που πρέπει και θέλουν να κάνουν στην καθημερινότητά τους. Για έναν ενήλικα, “έργο” είναι η δουλειά του. Για ένα παιδί, το “έργο” του είναι το παιχνίδι, η μάθηση, το σχολείο και η αυτοεξυπηρέτηση (όπως το να ντυθεί, να φάει, να κάνει μπάνιο).

Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται σε αυτούς τους τομείς —είτε λόγω κινητικών, είτε λόγω αισθητηριακών ή γνωστικών δυσκολιών— ερχόμαστε εμείς να του δώσουμε τα κατάλληλα «εργαλεία» για να ανεξαρτητοποιηθεί. Πάντα τονίζω, όμως, το εξής: κάθε παιδί είναι μοναδικό και ο δρόμος της ανάπτυξής του είναι εντελώς διαφορετικός. Δεν υπάρχει “μία συνταγή” για όλα τα παιδιά. Στόχος μας δεν είναι να αλλάξουμε το παιδί, αλλά να το βοηθήσουμε να ανθίσει με τον δικό του, μοναδικό ρυθμό.

2. Τα “καμπανάκια” της καθημερινότητας

Ερώτηση: Μέσα στη ρουτίνα μας, είναι εύκολο να νομίζουμε ότι κάποιες δυσκολίες του παιδιού είναι απλώς μια «φάση». Ποια είναι τα πιο συχνά σημάδια στη συμπεριφορά ή στην ανάπτυξη ενός παιδιού που πρέπει να μας κινητοποιήσουν για να ζητήσουμε τη γνώμη ενός εργοθεραπευτή;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Είναι αλήθεια πως πολλές φορές οι γονείς μπερδεύονται, ακριβώς επειδή τα παιδιά περνούν από διάφορες φάσεις. Όμως, κάποια “καμπανάκια” που πρέπει να προσέξουμε είναι:

• Συνεχής αδεξιότητα: Αν το παιδί πέφτει συχνά, σκοντάφτει ή δυσκολεύεται να πιάσει μικρά αντικείμενα και τον μαρκαδόρο του σε ηλικία που θα έπρεπε να τα καταφέρνει.
• Αποφυγή καθημερινών δραστηριοτήτων: Αν αρνείται πεισματικά να ντυθεί, να κάνει μπάνιο, ή αν η ώρα του φαγητού είναι μόνιμα ένας «αγώνας» λόγω υφών.
• Δυσκολία στο παιχνίδι και τις ρουτίνες: Αν δυσκολεύεται να οργανώσει το παιχνίδι του, αν δεν παίζει με συνομήλικους, ή αν οι αλλαγές στο πρόγραμμα του προκαλούν τεράστιες, δυσανάλογες εκρήξεις.Αν αυτές οι δυσκολίες διαταράσσουν την ηρεμία της οικογένειας και την αυτοπεποίθηση του παιδιού, καλό είναι να ζητήσουμε μια αξιολόγηση. Η έγκαιρη παρέμβαση μόνο καλό μπορεί να κάνει.

3. Πείσμα ή Αισθητηριακή Δυσκολία;

Ερώτηση: Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν ένα παιδί που αντιδρά έντονα (π.χ. στην υφή που έχει ένα ρούχο, σε έναν δυνατό θόρυβο ή σε ένα συγκεκριμένο φαγητό) κάνει απλώς πείσμα, ή αν κρύβεται από πίσω μια πραγματική αισθητηριακή δυσκολία;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Αυτή είναι ίσως η πιο συχνή απορία των γονιών! Η βασική διαφορά κρύβεται στον έλεγχο και τον σκοπό.

Το πείσμα (tantrum) έχει έναν ξεκάθαρο στόχο. Το παιδί θέλει ένα παιχνίδι, δεν του το παίρνουμε, και κλαίει. Αν του το δώσουμε, ή αν αποσπάσουμε την προσοχή του, συνήθως ηρεμεί.

Από την άλλη, η αισθητηριακή υπερφόρτωση (meltdown) δεν έχει σκοπό. Συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος του παιδιού “βομβαρδίζεται” από ερεθίσματα που δεν μπορεί να διαχειριστεί (όπως ο θόρυβος στο σούπερ μάρκετ ή το ταμπελάκι στο ρούχο). Σε αυτή την περίπτωση, το παιδί “καταρρέει”. Χάνει τον έλεγχο, δεν μπορεί να ηρεμήσει με ανταλλάγματα, και δείχνει να υποφέρει πραγματικά. Εδώ χρειάζεται η δική μας ηρεμία και, φυσικά, η καθοδήγηση από έναν εργοθεραπευτή.

4. «Εμείς απλώς παίζουμε!»

Ερώτηση: Μας έχει τύχει πολλές φορές να ρωτήσουμε ένα παιδί «Τι κάνετε στην εργοθεραπεία με την κυρία; Τι μάθατε σήμερα, τι ασκήσεις κάνατε;» και να μας απαντήσει: «Δεν μαθαίνουμε τίποτα, δεν κάνουμε μάθημα, εμείς απλώς παίζουμε!». Τι σημαίνει αυτό; Είναι τελικά αυτό το επιθυμητό αποτέλεσμα; Πώς γίνεται μέσα από το απλό παιχνίδι να επιτυγχάνονται θεραπευτικοί στόχοι;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Όταν ακούω ένα παιδί να λέει αυτή τη φράση στους γονείς του, ξέρω ότι έχω κάνει εξαιρετικά τη δουλειά μου! Το παιχνίδι δεν είναι ο “ελεύθερος χρόνος” της συνεδρίας, είναι το βασικό μας μέσο.

Οι γονείς συχνά αναρωτιούνται: “Αξίζει τελικά, ή είναι απλώς ένα παιχνίδι υπό παρακολούθηση;”. Η αλήθεια είναι ότι πίσω από αυτή την “απλή” διασκέδαση κρύβεται βαθιά κλινική συλλογιστική και αυστηρά δομημένοι θεραπευτικοί στόχοι. Για παράδειγμα, όταν βάζω ένα παιδί να ψάξει μικρά παιχνιδάκια μέσα σε έναν κουβά με κινητική άμμο, το παιδί νομίζει ότι παίζουμε κρυφτό. Στην πραγματικότητα, εγώ δουλεύω την απευαισθητοποίηση στην υφή, τη λεπτή κινητικότητα, τον συντονισμό ματιού-χεριού και την προσοχή του. Αν το βάλω να κάνει “βαρετές ασκήσεις”, θα αρνηθεί. Μέσω του παιχνιδιού, το παιδί έχει κίνητρο, δεν νιώθει ότι “εξετάζεται” και κατακτά δεξιότητες με χαρά.

5. Ο Ρόλος των Γονέων στο Σπίτι

Ερώτηση: Τι γίνεται όταν η συνεδρία τελειώνει και το παιδί επιστρέφει στο σπίτι; Πόσο σημαντικό είναι να συμμετέχουν οι γονείς και ποιες είναι 1-2 απλές συμβουλές που μπορούν να εντάξουν στην καθημερινότητά τους;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Ο ρόλος των γονέων είναι το 50% της επιτυχίας, ίσως και παραπάνω! Μια συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά, αλλά το παιδί ζει στο σπίτι του 24 ώρες το 24ωρο. Ειδικά με την κατ’ οίκον παρέμβαση που εφαρμόζω εγώ, το πλεονέκτημα είναι ότι εκπαιδεύω τους γονείς στον δικό τους χώρο.

Μια απλή συμβουλή είναι να εντάξουν την ανεξαρτησία στις καθημερινές ρουτίνες, δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο. Αντί να ντύσετε εσείς το παιδί βιαστικά το πρωί, κάντε εξάσκηση το απόγευμα που είστε χαλαροί. Επίσης, αναθέστε μικρές “δουλειές” που ταιριάζουν στην ηλικία τους, όπως το να βάλουν τα μαχαιροπίρουνα στο τραπέζι ή να μεταφέρουν ένα καλάθι. Αυτά προσφέρουν σπουδαία κινητικά ερεθίσματα και χτίζουν τεράστια αυτοπεποίθηση.

6. Το καλοκαίρι ως αισθητηριακή εμπειρία

Ερώτηση: Το καλοκαίρι, η παραλία, η άμμος και το νερό είναι ένα τεράστιο πεδίο παιχνιδιού. Πώς βοηθάει η επαφή με αυτά τα στοιχεία στην ανάπτυξη ενός παιδιού; Τι θα συμβουλεύατε τους γονείς όταν βλέπουν ότι το παιδί τους ενοχλείται έντονα ή φοβάται να πατήσει την άμμο στις διακοπές;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Το καλοκαίρι είναι το καλύτερο φυσικό “αισθητηριακό δωμάτιο”! Η άμμος, τα βότσαλα, η θερμοκρασία του νερού, ο ήχος των κυμάτων… όλα αυτά “ξυπνούν” το νευρικό σύστημα και προσφέρουν απίστευτα ερεθίσματα.

Ωστόσο, επειδή ακριβώς κάθε παιδί έχει τις δικές του αισθητηριακές ανάγκες, για κάποια παιδιά η παραλία μοιάζει απειλητική. Η συμβουλή μου είναι ποτέ μην πιέζετε το παιδί. Προχωρήστε σταδιακά. Αφήστε το να φορέσει τα παπουτσάκια θαλάσσης του στην αρχή. Απλώστε μια μεγάλη πετσέτα για να νιώθει ασφάλεια και φέρτε την άμμο κοντά του με ένα κουβαδάκι, ώστε να την πιάσει πρώτα με τα χέρια του. Ο σεβασμός στα όριά του είναι το κλειδί για να αρχίσει σιγά-σιγά να νιώθει άνετα.

7. Ένα μήνυμα προς τους γονείς

Ερώτηση: Συχνά οι γονείς αγχώνονται, στεναχωριούνται ή νιώθουν ενοχές όταν βλέπουν ότι το παιδί τους δυσκολεύεται σε κάτι. Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να τους στείλετε μέσα από τη δική σας εμπειρία;

Απάντηση (Ραφαηλία):

Θέλω να τους πω ότι τους καταλαβαίνω απόλυτα. Έχω υπάρξει και εγώ παιδί που έκανε εργοθεραπείες, ξέρω πώς είναι να δυσκολεύεσαι. Οι ενοχές είναι το πιο άχρηστο συναίσθημα. Το ότι το παιδί σας χρειάζεται λίγη παραπάνω υποστήριξη σε κάποιον τομέα, δεν σας κάνει κακούς γονείς. Αντιθέτως, η αναγνώριση της δυσκολίας και η αναζήτηση βοήθειας είναι η μεγαλύτερη απόδειξη αγάπης.

Θυμηθείτε: Κάθε παιδί είναι μοναδικό. Δεν χρειάζεται να συγκρίνουμε τα παιδιά μας με τα παιδιά των φίλων μας. Χρειάζεται μόνο να τους δώσουμε τα εφόδια για να γίνουν η καλύτερη, πιο χαρούμενη και ανεξάρτητη εκδοχή του δικού τους εαυτού!

Ευχαριστούμε θερμά τη Ραφαηλία Πατερίτσα για τη σημερινή, τόσο διαφωτιστική μας συζήτηση!

Επειδή όμως οι απορίες των γονιών γύρω από την ανάπτυξη των παιδιών δεν σταματούν ποτέ, η Ραφαηλία φροντίζει να τις λύνει καθημερινά! Στην προσωπική της ιστοσελίδα ανεβάζει τακτικά πρακτικά άρθρα, tips και απαντάει σε όλες τις συχνές ερωτήσεις που απασχολούν τους γονείς.

Διαβάστε τα άρθρα της και βρείτε περισσότερες απαντήσεις εδώ: https://pateritsaoccupational.gr/ ή θα την βρείτε στο instagram @pateritsaoccupational